Εμπορικό πλοίο στην ανοιχτή θάλασσα το σούρουπο

Τζον Χάρισον, ο Ωρολογοποιός που Έσωσε τις Ζωές Χιλιάδων Ναυτικών

Ο Άγγλος αυτοδίδακτος ωρολογοποιός και ξυλουργός Τζον Χάρισον (John Harrison) είναι γνωστός κυρίως για τη δημιουργία του πρώτου θαλάσσιου χρονομέτρου, μέσα από το οποίο οι ναυτικοί μπορούσαν να υπολογίσουν το γεωγραφικό μήκος στη θάλασσα. Η ιστορία του είναι μία από τις πιο σημαντικές στην ιστορία της ναυσιπλοΐας.

Ο αυτοδίδακτος ωρολογοποιός από το Γιορκσάιρ

Γεννήθηκε το 1693 στο Γιορκσάιρ της Αγγλίας και ήταν αυτοδίδακτος ωρολογοποιός και ξυλουργός, ο οποίος κατάφερε να βοηθήσει εκατοντάδες ναυτικούς, δημιουργώντας το πρώτο θαλάσσιο χρονόμετρο για τη μέτρηση του γεωγραφικού μήκους στη θάλασσα.

Το πρόβλημα του γεωγραφικού μήκους

Για να μπορέσει να βάλει ένα τέλος στα ναυάγια, η βρετανική κυβέρνηση δημιούργησε το 1714 την Επιτροπή Γεωγραφικού Μήκους, η οποία προσέφερε 20.000 λίρες σε όποιον ανακάλυπτε έναν τρόπο να μετρηθεί αυτό.

Το γεωγραφικό πλάτος μπορούσε να βρεθεί από το ύψος του ήλιου ή του Πολικού Αστέρα, αλλά για το γεωγραφικό μήκος χρειαζόταν κάτι διαφορετικό: ακριβή γνώση της ώρας. Η Γη περιστρέφεται 360 μοίρες σε 24 ώρες, δηλαδή 15 μοίρες ανά ώρα. Αν ο ναυτικός ήξερε την ώρα του λιμανιού αναχώρησης και τη σύγκρινε με το τοπικό μεσημέρι στο σημείο όπου βρισκόταν, η διαφορά του έδινε το γεωγραφικό μήκος. Τα ρολόγια εκείνης της εποχής όμως, με εκκρεμές, δεν μπορούσαν να κρατήσουν ακριβή ώρα πάνω σε ένα πλοίο που κουνιόταν από το κύμα και άλλαζε θερμοκρασία.

Το θαλάσσιο χρονόμετρο

Ο Χάρισον εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία. Ξεκίνησε να εργάζεται πάνω στο χρονόμετρο το 1728 και ολοκλήρωσε το έργο του το 1735.

Αν και η πρώτη, βάρους 34 κιλών, μπρούτζινη συσκευή του λειτουργούσε με μεγάλη ακρίβεια, ο Χάρισον επέμενε να την τελειοποιήσει, κατασκευάζοντας στην πορεία της ζωής του κι άλλες, βελτιωμένες παραλλαγές. Κάθε νέα έκδοση ήταν πιο μικρή και πιο αξιόπιστη, ώστε τελικά το χρονόμετρο να πάρει μέγεθος ενός μεγάλου ρολογιού τσέπης.


Η συμβολή του στη ναυσιπλοΐα

Χάρη στην εφεύρεσή του, οι ναυτικοί μπορούσαν πλέον να εντοπίζουν όχι μόνο το γεωγραφικό πλάτος, αλλά και το γεωγραφικό μήκος, κάτι που καθιστούσε τις διαδρομές τους περισσότερο ασφαλείς, καθώς είχαν τη δυνατότητα να υπολογίζουν την τοποθεσία τους. Ο Τζον Χάρισον πέθανε το 1776 σε ηλικία 83 ετών.

Το εκπληκτικό του δημιούργημα του προσέφερε το έπαθλο και μεγάλη δόξα. Χάρη σε αυτόν, οι ναυτικοί μπορούσαν να ορίζουν με ακρίβεια όχι μόνο το γεωγραφικό μήκος και πλάτος, αλλά και να κάνουν το ταξίδι όσο το δυνατόν πιο ασφαλές.

Το χρονόμετρο στη σύγχρονη ναυτιλία

Για αιώνες μετά τον Χάρισον, το θαλάσσιο χρονόμετρο ήταν βασικό όργανο κάθε γέφυρας, μαζί με τον εξάντα και τους ναυτικούς χάρτες. Σήμερα τα δορυφορικά συστήματα εντοπισμού θέσης δίνουν τη θέση του πλοίου σε πραγματικό χρόνο, αλλά και αυτά βασίζονται στην ίδια αρχή με τον Χάρισον: στην πολύ ακριβή μέτρηση του χρόνου. Για τον λόγο αυτό η ιστορία του διδάσκεται ακόμη ως παράδειγμα επιμονής και εφευρετικότητας στον χώρο της ναυσιπλοΐας.

Συχνές ερωτήσεις

Γιατί το γεωγραφικό μήκος ήταν τόσο δύσκολο να μετρηθεί;

Επειδή απαιτούσε ακριβή γνώση της ώρας ενός σημείου αναφοράς, και τα ρολόγια της εποχής έχαναν την ακρίβειά τους στις συνθήκες της θάλασσας.

Πόσο διήρκεσε η κατασκευή του πρώτου χρονομέτρου;

Ο Χάρισον ξεκίνησε την εργασία το 1728 και ολοκλήρωσε το πρώτο χρονόμετρο το 1735, ενώ συνέχισε να το βελτιώνει για πολλά χρόνια μετά.