Εμπορικό πλοίο στην ανοιχτή θάλασσα το σούρουπο

Γλωσσάρι των Ναυτικών

Ένα μεγάλο μέρος (αν όχι το μεγαλύτερο) της εθνικής μας ιστορίας αφορά τη ναυτική μας παράδοση. Οι Έλληνες είναι γεννημένοι ναύτες, είτε βρίσκονται σε καράβι, είτε δεν έχουν μπει ποτέ σε πλωτό μέσο. Οι ναυτικοί μας ανέπτυξαν τη δική τους γλώσσα, όπως για παράδειγμα κάνουν σήμερα οι ηλεκτρολόγοι, οι προγραμματιστές, οι υπάλληλοι επιχειρήσεων, οι μουσικοί και οι πιτσιρικάδες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάνουν κακό στην ελληνική γλώσσα (αρχαία ή νέα). Για έναν ναυτικό είναι αστείο να μην ξέρει κάποιος τι πάει να πει «ρέλι» και, παρά την καταγωγή του «ρελιού» από την αγγλική λέξη rail, επάνω στο καράβι το συγκεκριμένο αντικείμενο δεν έχει άλλο όνομα για τους ανθρώπους της θάλασσας.

Παρακάτω παραθέτουμε ένα χρήσιμο γλωσσάρι για τη διάλεκτο των ναυτικών, ταξινομημένο αλφαβητικά. Πολλές λέξεις προέρχονται από τα ιταλικά, τα βενετσιάνικα, τα τουρκικά και τα αγγλικά, και η προέλευση σημειώνεται δίπλα στον όρο όπου είναι γνωστή.

Α

  • Αβάνες, οι: τα πούρα Αβάνας.
  • αγάντα (ιταλ. agguanta): πιάσου γερά, κράτα.
  • αγάντα καδένα: κράτα γερά την αλυσίδα. Η αγάντα είναι και ο πάσσαλος πρόσδεσης του σκάφους· αγαντάρω: υπομένω, αντέχω.
  • αγκωνάρι, το: ακρογωνιαίος λίθος, στήριγμα, προστάτης.
  • Αη-Γιώργηδες: αγγλικά νομίσματα που φέρουν την εικόνα του Αγίου Γεωργίου.
  • αθάλη, η: καπνιά, ζεστή στάχτη· και είδος φυτού.
  • αϊνάς, ο: το πίσω μέρος του καραβιού.
  • αϊπότζι, το (ιταλ. poggia): ταλάντευση.
  • ακουρμάζομαι: αφουγκράζομαι, προσπαθώ ν’ ακούσω· συμμορφώνομαι.
  • αλάντσια, η (ιταλ. lancia): λάντζα, λέμβος, βενζινάκατος.
  • αλάτι του Καρλσμπάντ: καθαρτικό φάρμακο που παρασκευαζόταν στη λουτρόπολη Καρλσμπάντ της Τσεχοσλοβακίας.
  • αλτάνα, η (ιταλ. altana): μικρός ανθόκηπος, εξώστης, ταράτσα.
  • άλτης, ο: φωτεινός σηματοδότης.
  • Άμμος, η: η έρημος.
  • αμπαντονάρω (ιταλ. abbandonare): εγκαταλείπω.
  • αμπαριτζής, ο (τουρκ. ambar): ο επιστάτης του αμπαριού.
  • αμφιλύκη, η: η χαραυγή ή και το δείλι.
  • ανασμίδα, η: μικρή γουρούνα.
  • ανάστροφη, η: αλλαγή πορείας του σκάφους με την πλώρη στον άνεμο, βόλτα.
  • ανεμοδόχος, η: κυλινδρικός σωλήνας στο ανώτερο κατάστρωμα για τον αερισμό των χώρων.
  • ανεμολόγιο, το: 1. στην πυξίδα, το χαρτί του μπούσουλα όπου σημειώνονται τα ανεμορρόμβια και η διαίρεση σε μοίρες από Β ή Ν προς τον Απηλιώτη ή τον Ζέφυρο· 2. στους χάρτες, δύο ομόκεντροι κύκλοι τυπωμένοι σε διάφορα σημεία για τη χάραξη αντιστοιχιών ή πορειών.
  • ανεμορούφουλας, ο: ανεμοστρόβιλος.
  • ανιζέτα, η (γαλλ. anisette): λικέρ από απόσταξη αλκοόλης με μάραθο και κορίανδρο και προσθήκη σιροπιού ζάχαρης.
  • αντέννα, η (ιταλ. antenna): κεραία.
  • αντιστοιχία, η: αναγωγή πλεύσης, σύνολο μαθηματικών διορθώσεων της πορείας του πλοίου με τη βοήθεια του χάρτη και της πυξίδας.
  • απελάτης, ο: φύλακας των συνόρων· ζωοκλέφτης· πειρατής.
  • απίκου (ιταλ. a picco): καθέτως, η θέση της άγκυρας την ώρα που πρόκειται να αποσπαστεί από τον βυθό· «είμαι απίκο»: είμαι έτοιμος για αναχώρηση.
  • αποκρισάτορας, ο: μαντατοφόρος.
  • αποσπόρι, το: στερνοπαίδι.
  • αράκ, το: είδος ρακής των αραβικών χωρών της ανατολικής Μεσογείου.
  • Αρμίδα, η: αστεροειδής που ανακαλύφθηκε το 1903.
  • άρμπουρο, το (ιταλ. albero): ο ιστός, το κατάρτι του πλοίου.
  • αρόδο, το (ιταλ. a rota): πλοίο που βρίσκεται μακριά από την ακτή, σε αναμονή για αναχώρηση.
  • ασένιο, το (ιταλ. a segno): έτοιμο στη θέση του· τάξη, ευπρέπεια.
  • αστρίτης, ο: το φίδι αμμοδύτης.
  • αστρολάβος, ο: κυκλικός χάρτης αστέρων που μπορεί να περιστρέφεται, ώστε να υπολογίζει κανείς τις θέσεις του ήλιου και των αστεριών σε οποιαδήποτε ώρα της μέρας ολόκληρου του χρόνου.
  • άστρο της Ανατολής: η Πούλια, η Αφροδίτη.
  • άστρο της τραμουντάνας: ο πολικός αστέρας.
  • άστρο του Αλμποράν: φάρος στο νοτιοδυτικό άκρο της νήσου Αλμποράν, ανατολικά του Γιβραλτάρ, που ταυτίζεται με τη μυθική Ωγυγία του Ομήρου.
  • άστρο του Βορρά: ο πολικός αστέρας.
  • αυλός, ο: σιδηροσωλήνας των ατμολεβήτων σε σχήμα αυλού· σιδερένια ή χαλύβδινα όπλα εκτόξευσης των «αστέρων» κατά τις νυχτερινές σημάνσεις.
  • αχταρμάς, ο (τουρκ. aktarma): η μεταφορά επιβατών κι εμπορευμάτων από πλοίο σε πλοίο, το τρανσπόρτο, το τράνζιτο.

Β

  • βάρδα (βεν. vardar): παραμέρισε!
  • βάρδια, η (βεν. vardia): σκοπιά, φρουρά· ο λοστρόμος της βάρδιας είναι ο ναύκληρος.
  • βαρδιόλα, η (ιταλ. guardiola): σκοπιά από συρραμμένο πανί ή ξύλο για προφύλαξη από τις κακές καιρικές συνθήκες· τα φτερά στα πλαϊνά της γέφυρας· σκοπιά στο κατάρτι για την παρατήρηση του ορίζοντα.
  • βατσιμάνης, ο (αγγλ. watchman): αυτός που επιτηρεί, που κάνει βάρδια.
  • βελόνι, το: 1. ο βελονοειδής μαγνήτης της πυξίδας· 2. η κεραία του γερανού, η μπίγα· 3. σύνδεσμοι του πηδαλίου με το ποδόστρωμα.
  • βερίνα, η (γαλλ. verine): κόμπος, στρίψιμο των σκοινιών, νήματα, καλώδια.
  • βήσσαλο, το (λατ. bessalis): το τούβλο.
  • βιβάρι, το (λατ. vivarium): ιχθυοτροφείο, ψαρολίμνη, αμπάρι.
  • βιδάνια, τα: υπόλοιπα ποτών με τα οποία νόθευαν οι ταβερνιάρηδες αυτό που σέρβιραν.
  • βίντσι, το (αγγλ. winch): βαρούλκο, γερανός.
  • βίρα πότζι: τραβήξτε δυνατότερα την άγκυρα.
  • βιράρω (ιταλ. virare): στρέφω το βαρούλκο για να σηκώσω την άγκυρα, φεύγω.
  • βόρτα, η (ιταλ. volta): φορά, στροφή, ανάπρωρη αλλαγή πορείας ιστιοφόρου· περιφορά του σκοινιού γύρω από άλλο σκοινί ή αντικείμενο.
  • βοστιλίδι, το: κόκκινο δυνατό κεφαλονίτικο κρασί.
  • βουρλίζομαι (ιταλ. burlare): λυσσομανώ, ερεθίζομαι, ζαλίζομαι.
  • βουτσί, το: βυτίο, βαρέλι.
  • βρεχάμενα, τα: τα ύφαλα, τα μέρη του πλοίου κάτω από την ίσαλο γραμμή.

Γ

  • γαζέττα, η (ιταλ. gazzetta): η εφημερίδα.
  • γαζί, το: γάζωμα· μτφ. κοροϊδεύω.
  • γαλέτα, η (βεν. galeta): ξύλινος δίσκος στην κορυφή των καταρτιών και του ιστού της σημαίας· και είδος παξιμαδιού.
  • γάσσα, η (ιταλ. gassa): ναυτικός κόμπος, θηλιά με την οποία γίνεται η πρόσδεση ή η σύνδεση με άλλο σκοινί.
  • γεμιτζής, ο (τουρκ. yemici): ο παλιός ναύτης, ο θαλασσόλυκος· ειρωνικά ο αθαλάσσωτος που κομπορρημονεί.
  • γεύω: κάνω κάποιον να γευτεί, του κάνω το τραπέζι.
  • γιατάκι, το (τουρκ. yatak): κλίνη, τόπος διαμονής, κατάλυμα.
  • γιερνέ: ναυτικός όρος που σημαίνει «μόνιμα», «σταθερά».
  • γιούσερ, το: γιούσουρι, μαύρο σκληρό κοράλλι.
  • γκριζόλα, η: πυξιδοθήκη, καπάκι που σκεπάζει τη νύχτα την πυξίδα για να μη βγαίνει το φως και εμποδίζει την ορατότητα.
  • γκρος (αγγλ. gross): διεθνής όρος με τον οποίο εκφράζεται ο κυβισμός όλων των κλειστών χώρων των εμπορικών πλοίων· 1 γκρος = 2,8317 m³.
  • γκρος μπώνκερ (αγγλ. gross bunker): χώρος του πλοίου όπου φυλάσσεται κάρβουνο ή υγρά καύσιμα, αμπάρι κοντά στα καζάνια.
  • γλίνα, η: λίπος, βρωμιά.
  • γραδάρω (ιταλ. graduare): μετρώ, βρίσκω την πυκνότητα του υγρού με γράδο (πυκνόμετρο).
  • γραδελάδες, οι: ξύλινες σκαλωσιές στο λεβητοστάσιο.
  • γραμματικός, ο: υποπλοίαρχος, ενίοτε κι ο λογιστής.
  • γύρα, η: χαλκάς, κολάρο.
  • γύφτος, ο: ο ναύτης της μηχανής.

Δ, Ε, Ζ, Ι

  • δέκτης, ο: συσκευή που λαμβάνει τα εκπεμπόμενα σήματα.
  • δελέγκου (βεν. dilogo): αμέσως, ευθύς, επιτόπου.
  • δεσπέτζα, η (βεν. despensa): αποθήκη φύλαξης τροφίμων προς διανομή.
  • δέστρα, η: σιδερένιο κολωνάκι όπου δένουν τους κάβους.
  • διάκι, το: τιμόνι ή δοιάκι.
  • διοσκορίνη, η: πολύ δηλητηριώδες αλκαλοειδές από τη διοσκορέα.
  • διπλαρώνω: φέρνω το σκάφος δίπλα σε άλλο, πλευρίζω.
  • δρόμος, ο: λαθρέμπορος, κοντραμπατζής.
  • εξάντας, ο: γωνιομετρικό όργανο που προσδιορίζει με αστρονομικές παρατηρήσεις τις γεωγραφικές συντεταγμένες της θέσης του πλοίου κατά τον πλου. Το όνομά του οφείλεται στη βαθμολογημένη κλίμακά του, που αντιστοιχεί στο 1/6 του κύκλου.
  • Εωσφόρος, ο: άλλο όνομα του πλανήτη Αφροδίτη.
  • ζαβώνω: στραβώνω· μτφ. αποβλακώνω.
  • ιβιλάι, το (αγγλ. heaving line): λεπτό σκοινί ρίψης.
  • ιππάριο, το: μικρή βοηθητική μηχανή που κινεί αντλία.
  • ιστός, ο: το κατάρτι της πλώρης.

Κ

  • καβατζάρω (βεν. cavetzar): παρακάμπτω ακρωτήρι.
  • καβίλια, η (ιταλ. caviglia): καθεμιά από τις ακτίνες της ρόδας του πηδαλίου· ατσάλινο εργαλείο για να ανοίγουν τα σκοινιά και να φτιάχνουν γάσες.
  • κάβος, ο (ιταλ. cavo): απόκρημνο ακρωτήρι· χοντρό σκοινί· «παίρνω κάβο»: καταλαβαίνω.
  • καθετή, η: αλιευτικό εργαλείο από νήμα με αγκίστρι στην άκρη και ένα μικρό βάρος για την καταβύθιση.
  • καλάδα, η (βεν. calada): βύθισμα αλιευτικών διχτυών.
  • καλαμίδα, η: το ψαράδικο καλάμι.
  • καλάρω (ιταλ. calare): μαζεύω πανιά· ρίχνω δίχτυα.
  • καλατζής, ο (τουρκ. kalayci): γανωτής χαλκωμάτων.
  • καλαφατίζω (ιταλ. calafatare): πισσώνω τα κενά των αρμών.
  • καμπανιές, οι: χτυπήματα της καμπάνας της γέφυρας ή του μηχανοστασίου για τις αλλαγές της ώρας.
  • καμπούνι, το: υπόστεγο της πλώρης για τη στέγαση του πληρώματος σε κακοκαιρία, καμπίνα.
  • καναλέτο, το (ιταλ. canaletto): αυλάκι, θαλάσσια δίοδος.
  • κανοκιάλι, το (ιταλ. cannocchiale): όργανο για την παρατήρηση αντικειμένων από πολύ μακριά.
  • καντηλίτσα, η (βεν. candelizza): 1. εξέδρα που αναρτάται στα πλευρά του πλοίου, όπου στέκεται ο εργάτης που το επισκευάζει ή το βάφει· 2. κόμπος για την ανύψωση ανθρώπου στα ξάρτια.
  • καντίνι, το (ιταλ. cantino): η οξύτερη χορδή των εγχόρδων· μτφ. στην εντέλεια, κομψός.
  • καπελώνω: βάζω τους κάβους στις δέστρες.
  • κάπος, ο (ιταλ. capo): αρχηγός της βάρδιας· μέρος ξηράς που προεξέχει στη θάλασσα.
  • καραβοφάναρο, το: πλοίο που χρησιμεύει ως πλωτός φανός, φαρόπλοιο, αγκυροβολημένο κοντά σε επικίνδυνα σημεία.
  • καραμοσάλι, το: βαρύ αντικείμενο ποντισμένο με πλωτήρα στην επιφάνεια για την εύκολη πρόσδεση· και είδος ιστιοφόρου της εποχής του 1821.
  • καραντί, το: σκαμπανέβασμα του καραβιού από θαλασσοταραχή που συνεχίζεται και μετά την παύση του ανέμου, φουσκοθαλασσιά.
  • καρρέ, το (γαλλ. carré): τετράγωνο διαμέρισμα του πλοίου που χρησιμεύει ως εντευκτήριο ή εστιατόριο.
  • κάρτα, η (ιταλ. carta): καθένας από τους τριάντα δύο ρόμβους του ανεμολογίου.
  • καρτίνι, το (ιταλ. quartino): το 1/4 του ρόμβου στα παλαιά ανεμολόγια.
  • κάρτο ή κουάρτο, το (ιταλ. quarto): το 1/4.
  • κάσσαρο, το (ιταλ. cassero): το υπερυψωμένο επίστεγο της πρύμνης.
  • κατραμόκωλος, ο: ναύτης της κουβέρτας.
  • κιαλάρω: κοιτώ με κιάλι, παρατηρώ με ενδιαφέρον.
  • κλειδιά, τα: κυρτά σιδερένια κομμάτια με διάτρητα άκρα, με τα οποία συνδέονται μεταξύ τους οι κρίκοι της αλυσίδας.
  • κοκκινόκωλος, ο: ναύτης σκαρφαλωμένος ψηλά στα ξάρτια.
  • κόντρα, τα (ιταλ. contra): ρυθμιστικοί και ασφαλιστικοί κοχλίες.
  • κόντρα γέφυρα, η: το σημείο πάνω από τη γέφυρα όπου βρίσκονται η πυξίδα και το τιμόνι.
  • κοντραστάρω (ιταλ. contrastare): πάω αντίθετα, πλέω πιο κοντά στον άνεμο.
  • κοράκι, το: η μύτη του βαποριού.
  • κοστάρω (ιταλ. accostare): πιάνω στεριά.
  • κοτσάρω (ιταλ. cozzare): συνδέω, προσαρτώ, πλευρίζω.
  • κουβέρτα, η (βεν. coverta): το κατάστρωμα.
  • κουβούσι, το (τουρκ. kovuş): το υπερυψωμένο χείλος του αμπαριού· χώρος ύπνου.
  • κουπαστή, η: το ανώτατο χείλος των τοιχωμάτων του πλοίου, χειρολαβή.
  • κρένι, το (αγγλ. crane): περιστρεφόμενος γερανός.
  • κρουζέτο, το (βεν. croseta): αυλάκι γύρω από το κατάστρωμα για να φεύγουν τα νερά.

Λ, Μ

  • λαμαρίνα, η (βεν. lamarin): λεπτό μεταλλικό έλασμα.
  • λάντζα, η (βεν. lanza): μαστέλο.
  • μαγκάρω (βεν. mancar): κοπάζω, σταματώ, αποτυγχάνω.
  • μαϊνάρω (ιταλ. mainare): υποστέλλω, κατεβάζω τα πανιά.
  • μακαράς, ο (τουρκ. makara): τροχαλία, καρούλι.
  • μαλαφράντζα, η (ιταλ. mal di Francia): παλιά ονομασία της σύφιλης.
  • μανούβρα, η (βεν. manovra): χειρισμός διεύθυνσης του σκάφους.
  • μαρέα, η (ιταλ. marea): παλίρροια.
  • μαρκόνης, ο: ασυρματιστής (από τον εφευρέτη του ασυρμάτου).
  • μάσκα, η: η παρειά της πλώρης.
  • ματίζω: ενώνω, μπαλώνω.
  • ματικάπι, το (τουρκ. matkap): τρυπάνι.
  • ματσακόνι, το (ιταλ. mazza): σφυρί για να βγάζουν το χρώμα ή τη σκουριά από τις λαμαρίνες.
  • μαύρη μπάλα: υψώνεται στον πρωραίο ιστό ως σημάδι αγκυροβολίας, ενώ δύο μπάλες υψωμένες στον ιστό πάνω από τη γέφυρα σημαίνουν ακυβερνησία.
  • μαυρομάτα, η: η μαύρη μύτη της πένας, η πένα.
  • μεσηνέζα, η: αλιευτικό νήμα (από την ιταλική πόλη Μεσσίνα).
  • μετζαρόλι, το (βεν. mezzaruola): φιαλίδιο με άμμο για τη μέτρηση του χρόνου, είδος κλεψύδρας.
  • μόλα ιμπάντο (ιταλ. molla in bando): χαλάρωσε, αμόλα τα σκοινιά.
  • μοράβια, η: χρώμα μεγάλης αντοχής για τη βαφή των υφάλων του πλοίου.
  • μουράγιο, το (βεν. muragia): προκυμαία.
  • μπάγκος, ο (ιταλ. banco): ξέρα, ύφαλος.
  • μπαλόνια, τα (βεν. balon): σφαιρικά παραβλήματα για την προστασία των πλαϊνών των πλοίων.
  • μπαρκάρω (ιταλ. imbarcare): επιβιβάζομαι, φεύγω με πλοίο ως ναυτικός.
  • μπαρκέττα, η (ιταλ. barchetta): βαρκούλα· όργανο μέτρησης ταχύτητας.
  • μπάρκο, το (ιταλ. barco): παλιό ιστιοφόρο· το μπαρκάρισμα.
  • μπαρούμα, η: σκοινί με το οποίο η βάρκα δένεται σε σταθερό σημείο ή σε άλλο σκάφος για ρυμούλκηση.
  • μπαστούνι, το (βεν. baston): το δόρατο των ιστιοφόρων.
  • μπατάρω (ιταλ. battere): ανατρέπομαι, τουμπάρω.
  • μπίγα, η (ιταλ. biga): φορτωτήρας, γερανός.
  • μπίντα, η (ιταλ. bitta): η δέστρα.
  • μπουγάζι, το (τουρκ. boğaz): στενό θάλασσας, δίαυλος, κανάλι.
  • μπουκαπόρτα, η (βεν. bucaporta): θυρίδα φόρτωσης.
  • μπουλμές, ο (τουρκ. bölme): ξύλινο εσωτερικό χώρισμα του πλοίου για ειδικές φορτώσεις.
  • μπουνάτσα, η (βεν. bonazza): η νηνεμία, η γαλήνη· μπουνατσάρω: γαληνεύω.
  • μπούσουλας, ο (ιταλ. bussola): η πυξίδα, ο προσανατολισμός.
  • μπρατσόλι, το (ιταλ. bracciolo): στήριγμα σε σκάφος.
  • μπριγκαντίνι, το (ιταλ. brigantino): είδος ιστιοφόρου.

Ν, Ξ, Ο

  • ναύλος, ο: το αντίτιμο της μεταφοράς φορτίου.
  • νιτσεράδα, η (ιταλ. incerata): αδιάβροχο από μουσαμά.
  • ντόκος, ο (αγγλ. dock): νηοδόχος, τμήμα εμπορικού λιμανιού ανάμεσα στο κρηπίδωμα και τους προβλήτες.
  • ντοκουμάνης, ο (αγγλ. donkeyman): αρχιθερμαστής, λοστρόμος της μηχανής.
  • ντουανιέρης, ο (ιταλ. dogana = τελωνείο): τελωνειακός.
  • ντούγα, η (ιταλ. doga): η σιδερένια στεφάνη που συγκρατεί τις σανίδες του βαρελιού.
  • ντούκια, τα (βεν. ducia): σπείρες σκοινιού ή συρματόσκοινου.
  • ντράγα, η (ιταλ. draga): φαγάνα, πλωτό μηχάνημα για την εκβάθυνση λιμανιών.
  • ξαγερίζω: βγάζω στον αέρα, διαλαλώ.
  • ξεκαπελώνω: βγάζω τους κάβους από τις μπίντες.
  • ξελιμπάρω: ελαφρώνω το πλοίο ξεφορτώνοντας μέρος του φορτίου σε μικρότερο σκάφος· μτφ. τελειώνω, ξοφλάω.
  • ξεμπαρκάρω: το αντίθετο του μπαρκάρω.
  • ξενερίζω: βγαίνω στην επιφάνεια της θάλασσας· συνέρχομαι.
  • ξεστελιάζω: διαλύω, ξεμοντάρω.
  • ξίδι (ο καιρός): δριμύς σορόκος.
  • όκιο, το (ιταλ. occhio): η τρύπα απ’ όπου περνάει η αλυσίδα της άγκυρας.
  • Ολλαντέζος, ο: ολλανδικό πλοίο.
  • οργυιά, η: μονάδα μήκους ίση με 1,83 μ.
  • ορθοπλωρίζω: βάζω πλώρη πάνω στον καιρό.
  • όρτσα (ιταλ. orza): στρέψε την πλώρη προς τον άνεμο.
  • οχτώ-δώδεκα, η: βάρδια, τετραωρία.

Π

  • παίρνω κάτω: κατεβάζω πανί ή σημαία.
  • παλινώριο, το: όργανο με το οποίο βρισκόταν παλιότερα το αζιμούθιο του ήλιου.
  • παράλλαξη, η: η διαφορά ανάμεσα στη διεύθυνση του Βορρά που δείχνει η πυξίδα και την πραγματική.
  • παραπέτο, το (ιταλ. parapetto): το στηθαίο της γέφυρας.
  • παρατιμονιά, η: κακός χειρισμός του τιμονιού.
  • πασσατζέρικο, το (ιταλ. passaggio): πλοίο με σταθερό δρομολόγιο.
  • παταράσο, το (βεν. patarazzo): ο παράτονος, σκοινί στήριξης του ιστού.
  • παχτώνας, ο: τετράγωνη λέμβος χωρίς καρίνα.
  • πεισματική, η: σφύριγμα πλοίου.
  • πιλότος, ο (αγγλ. pilot): πλοηγός.
  • πιλοτίνα, η (ιταλ. pilotina): η πλοηγίδα, το σκάφος που μεταφέρει τον πλοηγό στο πλοίο.
  • πλευρικά, τα: οι δύο πλευρικοί φανοί ναυσιπλοΐας του πλοίου.
  • ποδίζω: καταφεύγω προσωρινά σε απάνεμο μέρος λόγω κακοκαιρίας.
  • πόμπα, η (ιταλ. pompa): αντλία.
  • Πορτολάνες, οι: ναυτικοί χάρτες.
  • ποστάλι, το (ιταλ. postale): επιβατηγό ή ταχυδρομικό πλοίο.
  • πότζι, το (ιταλ. poggia): ταλάντευση του πλοίου.
  • πούσι, το (τουρκ. pus): ομίχλη, καταχνιά.
  • πρατιγάρω (ιταλ. pratigare): παίρνω πράτιγο, ελευθεροκοινωνώ.
  • πριάρι, το: βάρκα που σπρώχνουν με κοντάρι.
  • προβέτζο, το: απότομη μεταβολή του ανέμου από νότιο σε δυνατό βόρειο.
  • προβολή, η: σύστημα χαρτογραφικής απεικόνισης της καμπύλης επιφάνειας της Γης σε επίπεδο.
  • προπέλα, η (αγγλ. propeller): έλικας για την ώθηση του πλοίου.
  • πρύμα πλώρα: σε όλο το μήκος του πλοίου.

Ρ, Σ

  • ράδα, η (ιταλ. rada): ανοιχτό κι ευρύχωρο αγκυροβόλι, ανοιχτός προλιμένας.
  • ρέλι, το (αγγλ. rail): κιγκλίδωμα.
  • ρεμούρκιο, το (βεν. remurchio): ρυμούλκηση, ρυμουλκό.
  • ρεμπάρτα, η (ιταλ. ribalta): καταπακτή.
  • ρεστία, η: ακανόνιστος κυματισμός από την παλινδρόμηση του κύματος στην ακτή.
  • ρεφόρτσο, το (ιταλ. rinforzo): ενίσχυση σχοινιών.
  • ρίγλα, η (λατ. regula): ο χάρακας, γραμμή χαραγμένη στον χάρτη.
  • ρεσάλτο, το (ιταλ. risalto): έφοδος πειρατών στο πλοίο.
  • ρολάρω (ιταλ. rollare): κάνω πότζι.
  • ρότα, η (ιταλ. rota): πορεία πλοίου.
  • σαλαμάστρα, η (ιταλ. salmastra): πλεγμένο σκοινί.
  • σάλπα, η: το σαλπάρισμα.
  • σαλτάρω (ιταλ. saltare): πηδάω, ξεφεύγω.
  • σαμπάνι, το: σκοινί με το οποίο δένονται βαριά αντικείμενα ή βάρκες για ανύψωση.
  • σημαδούρα, η: κάθε είδους όργανο σήμανσης.
  • σινιάλο, το (βεν. signal): συνθηματική ειδοποίηση.
  • σιψάντε(ς), ο (αγγλ. shipside): προμηθευτής τροφίμων πλοίων.
  • σκάλα, η (ιταλ. scala): επίνειο.
  • σκαλιέρες, οι: μικρά σκοινιά δεμένα οριζόντια στα ξάρτια ώστε να σχηματίζουν σκαλοπάτια.
  • σκανταγιάρω (ιταλ. scandagliare): βυθομετρώ.
  • σκάντζα βάρδια, η: αλλαγή βάρδιας.
  • σκάπουλος, ο (βεν. scapolo): ο ναύτης της βάρδιας που περιμένει να αντικαταστήσει τον άλλο· ελεύθερος.
  • σκαρτάρω (ιταλ. scartare): πετάω τα άχρηστα.
  • σπιράγιο, το (βεν. spiragio): φεγγίτης.
  • σταβέντο, το (ιταλ. sottovento): απάνεμος, πλεύση στην απάνεμη πλευρά.
  • σταντάρδο, το: το κοντάρι της σημαίας.
  • στοιβαδόρος, ο: αυτός που στοιβάζει τα εμπορεύματα στα αμπάρια.
  • στόκολος, ο (αγγλ. stokehold): λεβητοστάσιο, θερμαστήριο.
  • στράλια, τα (ιταλ. straglio): σκοινιά που στερεώνουν τους ιστούς.
  • στροφές, οι: ο αριθμός των περιστροφών του προωστήρα ανά λεπτό.
  • σφυριξιά, η: ηχητικό σήμα που δηλώνει αλλαγή πορείας προς τα δεξιά.

Τ, Φ, Χ, Ψ

  • ταρσανάς, ο (τουρκ. tersane): ναυπηγείο.
  • τελώνια, τα: φωσφορισμοί που εμφανίζονται σε καιρό θύελλας στα άκρα σκοινιών και κεραιών.
  • τεσσαροχάλι, το: μικρή άγκυρα με τέσσερις βραχίονες.
  • τζόβενο, το (ιταλ. giovane): μούτσος, ναυτόπαις.
  • τιμονιέρα, η (ιταλ. timoniera): το διαμέρισμα του τιμονιού και των χαρτών.
  • τραβέρσο, το (ιταλ. traverso): πορεία που ακολουθεί το πλοίο σε μεγάλη θαλασσοταραχή για να αποφύγει τα χτυπήματα των κυμάτων στα πλευρά.
  • τρικαντό, το: τρίκωχο καπέλο των αξιωματικών του Πολεμικού Ναυτικού.
  • Τρίτος, ο: ο ανθυποπλοίαρχος.
  • τρομπαμαρίνα, η: τηλεβόας για ηχητικά σήματα μεταξύ πλοίων σε ομίχλη.
  • τσούρμο, το (ιταλ. ciurma): το πλήρωμα του πλοίου.
  • φανάρι, το: φάρος, φανός.
  • Φάτα Μοργκάνα, η: αντικατοπτρισμός στην επιφάνεια της θάλασσας, όταν το στρώμα του αέρα πάνω από το νερό είναι πιο ψυχρό από τα ψηλότερα στρώματα· το όνομα προέρχεται από τη μάγισσα Μοργκάνα των θρύλων του βασιλιά Αρθούρου.
  • φατούρα, η (ιταλ. fattura): τιμολόγιο εμπορευμάτων.
  • φιγούρα, η (ιταλ. figura): το ακρόπρωρο.
  • φούντο, το (λατ. fundus): ο βυθός, το βύθισμα.
  • φριγκορίφικο, το (ισπ. frigorifico): πλοίο-ψυγείο.
  • φυρονεριά, η: το τράβηγμα των νερών, άμπωτη.
  • χαλώ: κατεβάζω βάρκα· αγκυροβολώ.
  • χαμσίνι, το (αραβ. chamsin): θερμός, ξηρός άνεμος που μεταφέρει σύννεφα σκόνης.
  • ψηλώνω: ανεβαίνω στα ξάρτια.
  • ψωμάκια, τα: τραπουλόχαρτα.

Γιατί αξίζει να γνωρίζει κανείς τη ναυτική ορολογία

Η ναυτική ορολογία δεν είναι απλώς μια συλλογή από περίεργες λέξεις. Πάνω στο πλοίο η σωστή λέξη εξασφαλίζει γρήγορη και ακριβή συνεννόηση, κάτι που μετράει σε κάθε μανούβρα και σε κάθε βάρδια. Για τον νέο ναυτικό, η εξοικείωση με αυτούς τους όρους κάνει την προσαρμογή στη ζωή του πλοίου πιο εύκολη, ενώ για τον αναγνώστη που αγαπά τη θάλασσα ανοίγει ένα παράθυρο στην ιστορία και στις επιρροές που δέχτηκε η ελληνική ναυτοσύνη από τα λιμάνια της Μεσογείου.

Πηγή του γλωσσαρίου: ithacanews.gr